جامعه، ولایت خدا، ولایت شیطان

...مطابق انسان شناسی و جامعه شناسی قرآن... جامعه یا تحت ولایت خدا قرار دارد و یا تحت ولایت شیطان. و جامعۀ بینابین، امکان ندارد. آن نسبیتی که در برخی جامعه ها دیده می شود نسبیت میان افراد آن ها است.

آیه در مقام «تقابل ریاضی» است؛ عدد یا زوج است و یا فرد و بینابین ندارد؛ ولیِّ جامعه یا خدا است و یا شیطان. آیه را دوباره بخوانیم: «اللَّهُ وَلِيُّ الَّذينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ».

نکتۀ مهم: در این آیه ولایت خدا با صیغۀ مفرد «ولّی» آمده، اما دربارۀ ولایت ابلیس با صیغۀ جمع «اولیاء» آمده. برای این که ولایت شیطان در گونه ها و نظام های متعدد، و ماهیت های ظاهراً متفاوت، به منصّۀ ظهور و عرصۀ عمل می آیند، گرچه همۀ شان به یک نوع بر می گردند «الكفر ملة واحدة»:[1] کفر اجاق های متعدد است که دود همۀ شان از یک دودکش بیرون می آید.

و به همین جهت، به جای کلمۀ «امّت» صیغۀ جمع موصول «الّذین» آمده است که شامل هر نوع امّت تحت ولایت شیطان، باشد.

اسلام و مبانی مدیریت، ص385-386

[1] متشابه القرآن، ج 2 ص 186- صوارم المهرقه، ص 55.